Σελίδες

Παρασκευή 2 Σεπτεμβρίου 2011

Τεχνίτες, οι πολύτιμοι συνεργάτες του αρχιτέκτονα

Σκαλίζοντας  το αρχείο μου ανακάλυψα ένα άρθρο του καθηγητή αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ, κ. Τάση Παπαϊωάννου, στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία.

 Ένα ακόμη κομμάτι γραπτού λόγου με μεγάλη αξία, όπως μας  έχει συνηθίσει ο αρχιτέκτων-συγγραφέας, στο οποίο εκφράζει με ιδιαίτερη ευαισθησία το σεβασμό και την αγάπη του για τους ανθρώπους της οικοδομής. Για εκείνους τους παλιούς μαστόρους που χάνονται σιγά σιγά, «όπως χάνεται σταδιακά και η τέχνη τους». Κάθε φορά που το διαβάζω νιώθω την ίδια συγκίνηση.

Σας το παραθέτω όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε (oι υπογραμμίσεις  δικές μου, οι φωτογραφίες από το http://www.hosepsi.net/):

Τεχνίτες, οι πολύτιμοι συνεργάτες του αρχιτέκτονα

Η αρχιτεκτονική για να υπάρξει, εκτός από τον εργοδότη και τον αρχιτέκτονα, χρειάζεται ικανούς και καλούς μαστόρους. Αυτοί είναι που μετατρέπουν το σχέδιο σε υλοποιημένο έργο. Χωρίς αυτούς δεν μπορεί να υπάρξει τίποτε! Η συνεργασία του αρχιτέκτονα με τους τεχνίτες που αναλαμβάνουν την κατασκευή του κτηρίου, δεν μπορεί παρά να είναι αρμονική και πρώτα απ' όλα να βασίζεται στον αλληλοσεβασμό και στην εκτίμηση του ενός για τη δουλειά του άλλου. Γιατί πάντα ο ένας μαθαίνει από τον άλλο!

Αυτή τη χρονιά, αρκετοί από τους καλούς μαστόρους με τους οποίους συνεργαζόμασταν σταματάνε την εργασία τους λόγω συνταξιοδότησης. Οι σοβατζήδες, ο ξυλουργός, ο ηλεκτρολόγος, οι σιδεράδες. «Κουραστήκαμε πια» μου λέγανε συχνά. «Καιρός να ξεκουραστούμε κι εμείς λίγο». Γιατί είναι πράγματι δύσκολη η δουλειά στο γιαπί. Και σκληρή!


Μια συνεργασία πολλών χρόνων τερματίζεται και μαζί είναι σαν να κλείνει μια σημαντική περίοδος της δουλειάς μου. Φεύγουν και αισθάνομαι ήδη το μεγάλο και δυσαναπλήρωτο κενό της απουσίας τους. Παράλληλα, όμως, αισθάνομαι και ένα μεγάλο χρέος! Να τους ευχαριστήσω δημόσια για όσα μαζί δημιουργήσαμε όλα αυτά τα χρόνια, για όσα έμαθα κοντά τους, για τον κόπο και το μόχθο τους, για την αγάπη και το μεράκι που είχαν για την τέχνη τους, για την εμπιστοσύνη και τη φιλία τους. Τον Γιάννη και τον Παντελή Γιαννούλο, τον Διονύση Πέττα, τον Παναγιώτη Ταγκαλάκη, τον Θωμά και τον Αντώνη Αλτιπαρμάκη, τον Τάκη Σπέντζο. Τεχνίτες που τους χαρακτήριζε η σεμνότητα, ο σεβασμός για τη δουλειά του άλλου, κυρίως όμως το απαράμιλλο και δυσεύρετο στις μέρες μας ήθος τους, που μετέτρεπε τη λέξη «Μάστορας» σε τίτλο τιμής! Συνεργεία που -τα περισσότερα- μοιραζόμασταν χρόνια τώρα με τους καλούς μου φίλους αρχιτέκτονες, τον συνάδελφο στο Πολυτεχνείο Γιώργο Μακρή, τον γνώστη όσο κανένας άλλος των μυστικών της οικοδομικής τέχνης, και τον αείμνηστο Κυριάκο Κρόκο.

Λιγοστεύουν σιγά σιγά οι παλιοί καλοί τεχνίτες. Οπως χάνεται σταδιακά και η τέχνη τους. Αλλες μορφές οικοδόμησης και νέα βιομηχανικά υλικά χρησιμοποιούνται πλέον στον τομέα της κατασκευής. Το πανάρχαιο χτίσιμο μετατρέπεται σε συναρμολόγηση έτοιμων υλικών. Η χειρωνακτική εργασία, η τέχνη του χεριού, συν τω χρόνω εξαφανίζεται. Η ευκολία και η ταχύτητα έχουν εδώ και καιρό επικρατήσει στο εργοτάξιο, περιθωριοποιώντας τη χειροποίητη κατασκευή.

Πάντα θαύμαζα τους μαστόρους και την τέχνη τους. Από μικρό παιδί, θυμάμαι, προσπαθούσα να κατανοήσω τα μυστικά της τέχνης τους. Το πώς χρησιμοποιούσαν τα εργαλεία τους, τι ακριβώς δουλειά έκανε το καθένα. Γιατί, κάθε τέχνη έχει τα δικά της εργαλεία, όπως έχει και η δουλειά του αρχιτέκτονα, του γλύπτη, του ζωγράφου... Ακόμη και σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, χαίρομαι να βρίσκομαι μαζί τους και να τους παρακολουθώ όταν δουλεύουν. Να παρατηρώ και να διδάσκομαι ταυτόχρονα από αυτές τις ταπεινές, καθημερινές και «υποτιμημένες» από πολλούς συναδέλφους εργασίες τού γιαπιού.

Ο τρόπος, για παράδειγμα, που στήνονται τα ικριώματα και διαμορφώνεται το ξύλινο καλούπι (δημιουργώντας το αρνητικό του φέροντος οργανισμού), για να υποδεχτεί το ρευστό σκυρόδεμα ή αργότερα όταν ο κτίστης ζυγίζει την κάθε του κίνηση και τοποθετεί το ένα τούβλο πάνω στο άλλο, κτυπώντας το ελαφρά με το μυστρί στο πλάι, για να έρθει στη σωστή του θέση ζυγισμένο σύμφωνα με το ράμμα.


 Και αφού οι τοίχοι ετοιμαστούν, έρχεται η σειρά του σοβατζή να τους καλύψει με τα επάλληλα στρώματα του επιχρίσματος. Πρώτα οι οδηγοί που θα ευθυγραμμίσουν την επιφάνεια διορθώνοντας τις ατέλειες, για να ακολουθήσει το γέμισμα του μεσοδιαστήματος με τη λάσπη. Είναι η στιγμή που με τη μύτη του μυστριού ή την άκρη ενός σύρματος χαράζουν πάνω στη νωπή επιφάνεια γραμμές, ώστε να έχει καλύτερη πρόσφυση η τελική επίστρωση της μαρμαροκονίας ή του αρτιφισιέλ.

 Αλλες φορές χρησιμοποιούν τον τοίχο σαν καμβά φανταστικού πίνακα, πάνω στον οποίο στήνουν αυτοσχέδιες ζωγραφιές. Ενα κλαδί, ένα λουλούδι, ένα πουλί, ένα ψάρι... λες και θέλουν να αφήσουν το δικό τους διακριτικό σημάδι. Αυτές οι ιδιότυπες και εφήμερες ζωγραφικές χαράξεις μένουν για λίγο στο γιαπί, όσο να «τραβήξει» η λάσπη. Οταν έρθει η ώρα να περαστεί η λεπτή στρώση του λευκού μαρμάρου, θα βυθιστούν και θα χαθούν για πάντα μέσα στη μάζα του κονιάματος.

Κι όσο προχωρά η κατασκευή του κτηρίου τόσο εναλλάσσονται και οι μυρωδιές των υλικών. Του μπετόν, του σοβά, του ξύλου... και φυσικά των χρωμάτων που έρχονται στο τέλος να καλύψουν και να προστατεύσουν τις επιφάνειες. Αυτές είναι οι στιγμές που περιμένει με λαχτάρα και ανυπομονησία ο αρχιτέκτονας.

Ολος ο κόπος του, τα προσχέδια, οι μακέτες, τα σχέδια λεπτομερειών, αυτόν τον στόχο έχουν. Να βρεθεί επιτέλους μέσα στους χώρους που έχει σχεδιάσει, να περπατήσει και να σταθεί σε κάθε έναν ξεχωριστά, να βιώσει με όλες του τις αισθήσεις κάθε απόμερη γωνιά. Και είναι τότε, σαν να επιστρέφει σε χώρους γνώριμους και οικείους, αφού τους είχε προηγουμένως, εδώ και καιρό, «κατασκευάσει και κατοικήσει» πρώτα στο μυαλό του.

Το σχέδιο τότε βρίσκει τη δικαίωσή του. Οταν το λευκό καθαρό χαρτί της φωτοτυπίας αρχίζει να «βρωμίζει» μέσα στο γιαπί. Οταν πάνω του εμφανίζονται οι πρώτες «δακτυλιές» του μάστορα που το κρατάει στα χέρια του και το μελετάει με προσοχή (το «διαβάζει» λέμε -και όχι τυχαία- στη γλώσσα της οικοδομής).

Κι αυτά τα δακτυλικά αποτυπώματα δεν είναι ενοχλητικές βρωμιές, αλλά αντιθέτως οι πολύτιμες εκείνες «σφραγίδες» που το πιστοποιούν και προσδίδουν νόημα στην ύπαρξή του. Το σχέδιο αυτό το ρόλο επιτελεί. Είναι ο τρόπος επικοινωνίας, η κοινή γλώσσα του αρχιτέκτονα-μηχανικού με τα συνεργεία του. Προϋπάρχει του κτίσματος, με μοναδικό σκοπό να δώσει σαφείς και ακριβείς πληροφορίες για τη μελλοντική υλοποίησή του.

Είναι τότε που ο ευσυνείδητος μάστορας γνωρίζει πολύ καλά πως η δουλειά χρειάζεται τα δικά του χέρια (ιδίως στα δύσκολα σημεία), για να μη σκαρτέψει. Και η τέχνη του χεριού διαφέρει από τεχνίτη σε τεχνίτη και είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Την κάνει μοναδική και ανεπανάληπτη. Σαν την υπογραφή ή το γραφικό μας χαρακτήρα.

Για να θυμηθούμε τα λόγια του Δημήτρη Πικιώνη: «Η χειρωναξία μάς χαρίζει την έμπρακτη γνώση, την αίσθηση της ύλης και της κατεργασίας της, πράγματα που καμιά θεωρία δεν είναι ικανή να μας διδάξει. Αληθινά, η πράξη είναι το θεμέλιο της τέχνης».

Η ιδέα του αρχιτεκτονήματος δεν φαίνεται μόνο στις μεγάλες συνθετικές του γραμμές, όπως νομίζουν πολλοί αρχιτέκτονες, αλλά και στις μικρές -και μερικές φορές- αφανείς λεπτομέρειες. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αρχιτεκτονική είναι ενιαία, από τη σύλληψη της κεντρικής ιδέας μέχρι και την υλοποίησή της. Κι όταν η αρχιτεκτονική τυχαίνει να είναι μεγάλη, ένα υποδόριο νήμα συνδέει μεταξύ τους τα επί μέρους στοιχεία της σύνθεσης, έτσι ώστε στο τέλος να εκφράζεται το όλον με μία γλώσσα ευανάγνωστη, καθαρή και ενιαία.

Καμία από τις φάσεις αυτές δεν μπορεί να θεωρηθεί υποδεέστερη της άλλης, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα διάφορα όργανα σ' ένα ζωντανό οργανισμό. Ολα επιτελούν ένα σκοπό και το ένα έχει απόλυτη ανάγκη το άλλο για να λειτουργήσει.


Καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ 

6 σχόλια:

  1. Εξαιρετικά ζωντανή η περιγραφή του κ.Παπαιωάννου σχετικά με τις εργασίες σε μια οικοδομή.
    Εχω ζήσει την οικοδομή από την πλευρά των τεχνιτών και έχω εντυπωσιαστεί πολύ από την τέχνη και την μαεστρία που χρειάζεται στην πράξη, για να υλοποιηθούν τα θεωρητικά σχέδια ενός αρχιτέκτονα.
    Το κείμενο του κ.Παπαιωάννου αποδίδει με πολύ γλαφυρό τρόπο την αξία που πρέπει, σε όλους του συντελεστές μιας οικοδομής.
    Και η φωτογραφία που το συνοδεύεις πολύ χαρακτηριστική..και οικεία.
    Τους χαιρετισμούς μου

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δε σου λεω εγω..!!!
    Πρεπει πολλα χιλιομετρα να κανει κανεις..Στο διαβα της ζωης..!!Πολλα σπιτια να δει να χτιζονται...
    Και τεραστιο ιδεολογικο πελμα..Να παταει σταθερα..
    Να "δαμαζει" το εδαφος και τις...Δυσκολιες του..

    Για να.."υψωσει" τον φουκαρα..Τον τεχνητη..
    Τον καλουπτζη..Τον χτιστη, τον σοβατζη..

    Στο υψος που του πρεπει...!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Τιμή και δόξα στους εργάτες, στους βοηθούς και στους Μαστόρους που με κίνδυνο της ζωής τους έχουν ανοικοδομήσει, ανοικοδομούν ολόκληρες πόλεις-χώρες, και θα συνεχίσουν να το κάνουν αρκεί ο λαός να τους στηρίζει. Χωρίς αυτούς δε θα υπήρχε, ούτε θα υπάρξει κεραμίδι στο κεφάλι μας.
    Ο απλός εργάτης πάλευε να γίνει βοηθός μάστορα, και στη συνέχεια Μάστορας, τίτλος τιμής μέσα στο γιαπί. Τα χρόνια σκληρής δουλειάς τού έδωσαν την απαραίτητη εμπειρία να χειρίζεται σωστά τα εργαλεία της ειδικότητάς του, και να είναι σε θέση να διαβάζει και να κατανοεί αρχιτεκτονικά σχέδια που για άλλους, σπουδαίους σπουδαγμένους μοιάζουν ακαταλαβίστικα. Και ένα αληθινό γεγονός: Δύο Μηχανικοί ο κος Κοκοτός και ο κος Μακάροφ τη δεκαετία του 60, όταν κτίζονταν οι φυλακές Κορυδαλλού, ρώτησαν ένα Μάστορα: «Μαστρο Σπύρο πες μας σε παρακαλούμε τη γνώμη σου για το πρόβλημα που παρουσιάζει η δίριχτη στέγη και μπάζει νερά όταν βρέχει… " (είχαν τοποθετήσει μεγάλα κομμάτια υαλοπινάκων για να φωτίζεται την ημέρα το εσωτερικό του κτιρίου). Ο Μαστρο Σπύρος, ένας άνθρωπος της τρίτης δημοτικού γεμάτος όμως αγάπη και σεβασμό για την τέχνη του, έδωσε τη λύση στο πρόβλημα της στέγης (αν και δεν είχε ασχοληθεί ο ίδιος με την κατασκευή της), κερδίζοντας την εκτίμηση των μηχανικών, των συναδέλφων του την είχε κερδίσει προ πολλού.
    Εύγε στον καθηγητή Τάση Παπαϊωάννου για το άρθρο του, και σε σένα Οικοδόμε για την αναδημοσίευση.
    Καλό βράδυ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Καλησπέρα Ντίνα
    ξέρεις και εκτιμάς πρόσωπα και καταστάσεις στην οικοδομή από πρώτο χέρι. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τ. Παπαιωάννου αναφέρεται στο θέμα. Και πάντα με τον ίδιο σεβασμό και αγάπη για τους οικοδόμους, στην εποχή της απαξίωσης του επαγγέλματος.
    Καλή δύναμη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Έτσι είναι μαχαίρη μου, καλησπέρα.
    Ο σπουδαίος άνθρωπος, όποιο κι αν είναι το επάγγελμά του, δε φείδεται καλών λόγων για τους άλλους. Κι ο καθηγητής εδώ με το άρθρο του, αυτό αποδεικνύει: τη σπουδαιότητά του. Εκτός από σπουδαίος επιστήμονας, είναι και σπουδαίος άνθρωπος.
    Καλή δύναμη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Καλησπέρα Scorpion49
    πολύ καλό το παράδειγμά σου, συμπληρώνει επάξια το άρθρο του καθηγητή.
    Καλή δύναμη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Καλώς ήρθατε!
Πριν αφήσετε το σχόλιό σας, παρακαλώ να λάβετε υπόψη τα εξής:

Το σχόλιό σας να αφορά το θέμα της ανάρτησης.

Δεν θα δημοσιεύονται διαφημιστικά μηνύματα.

Αποφύγετε τις ύβρεις και τους προσβλητικούς χαρακτηρισμούς.

ΟΧΙ στα greeklish - ΝΑΙ στα Ελληνικά.

Όποιος σχολιάζει σαν «ανώνυμος», ας προσθέτει στο τέλος του σχολίου του ένα ψευδώνυμο. Με τον τρόπο αυτό, γίνεται πιο εύκολη η επικοινωνία.

Το ιστολόγιο δέχεται τις διαφωνίες, την ένταση και το πάθος στην υποστήριξη των απόψεών σας. Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνήσουμε, αρκεί να γινόμαστε κατανοητοί ο ένας στον άλλον. Ας βοηθήσουμε όλοι στη διατήρηση ενός επιπέδου στο διάλογο.

Ο διαχειριστής του ιστολογίου διατηρεί το δικαίωμα να μην δημοσιεύει σχόλια που δεν ανταποκρίνονται στις παραπάνω επισημάνσεις, χωρίς καμιά προειδοποίηση.
Ευχαριστώ για το σχόλιό σας.